„Filozofia z metodologicznego punktu widzenia…”

„Filozofia z metodologicznego punktu widzenia. Kondycja i perspektywy dyscyplin filozoficznych w świetle paradygmatu Szkoły Lwowsko-Warszawskiej”

Projekt finansowany przez NCN nr 2015/18/E/HS1/00478.

Okres realizacji: 2016-2020

Zespół projektowy: prof. dr hab. Anna Brożek (jako kierownik), dr Marcin Będkowski, mgr Alicja Chybińska, dr Stepan Ivanyk oraz mgr Dominik Traczykowski.

Opis wyników projektu

W wielu kręgach, także akademickich, spotkać się można z opinią, że filozofia to dyscyplina zajmująca się nierozwiązywalnymi problemami i tkwiąca od tysiącleci w jałowych sporach. Wytyka się filozofii przede wszystkim brak metody, która czyniłaby z niej naukę sensu stricto. Na przełomie XIX i XX wieku powstała na ziemiach polskich szkoła filozoficzna, która tym opiniom się przeciwstawiła. Pojmowano w niej filozofię jako dyscyplinę naukową i wypracowano metody, które mogą przyczynić się do rozstrzygania lub przynajmniej lepszego stawiania problemów filozoficznych. Była to Szkoła Lwowsko-Warszawska (SLW), założona przez Kazimierza Twardowskiego we Lwowie w 1895 r., która w niepodległej Polsce zyskała drugi filar: Warszawę. Twardowski, jego uczniowie i uczniowie jego uczniów stworzyli formację intelektualną, której fundamentem były pewne postulaty metodologiczne, a która narzędzi do rozwiązywania problemów filozoficznych szukała w rozwijającej się wówczas intensywnie, szeroko rozumianej logice. Najbardziej intensywny okres rozwoju SLW przypadł na lata 20-te i 30-te XX wieku, ale tradycja Szkoły pozostaje żywa do dziś w różnych ośrodkach filozoficznych.

Celem projektu „Filozofia z metodologicznego punktu widzenia” była całościowa rekonstrukcja paradygmatu metodologicznego SLW. Rekonstrukcja ta oparta została na pracach przedstawicieli SLW z zakresu metodologii ogólnej i metodologii filozofii, a także na analizie sposobu, w jaki przedstawiciele SLW faktycznie radzili sobie z problematyką filozoficzną. W wyniku tych badań potwierdzona została wyjściowa hipoteza, zgodnie z którą spośród procedur stosowanych w SLW przy badaniach nad problematyką filozoficzną najważniejszymi są: analiza pojęć, parafraza twierdzeń i aksjomatyzacja teorii. Dzięki połączonej z konstrukcją analizie tradycyjne i nowe pojęcia filozoficzne zyskują na jasności i stają się sprawniejszym narzędziem poznania filozoficznego. Parafraza twierdzeń filozoficznych, zwłaszcza z użyciem języka logiki, ujawnia ich strukturę logiczną i ułatwia usunięcie defektów semiotycznych. W końcu, dzięki aksjomatyzacji teorii filozoficznych, otrzymują one najdojrzalszą postać metodologiczną, dzięki której pewne problemy można w nich rozstrzygnąć metodami zapożyczonymi z dyscyplin formalnych. Rekonstrukcja paradygmatu metodologicznego SLW objęła także koncepcje filozofii i logiki przyjmowane w Szkole, jak również trzy realizowane w Szkole postulaty: jasności wypowiedzi, satysfakcjonującego uzasadnienia twierdzeń i rzetelności wymiany myśli. Poglądy metodologiczne SLW i praktyki analityczne stosowane w Szkole zostały zestawione z poglądami i praktykami stosowanymi w innych nurtach filozofii analitycznej – m.in. w Kole Wiedeńskim i w tradycji anglosaskim. Podjęte zostały także badania nad zagadnieniem, w jakim stopniu postulaty metodologiczne i poszczególne procedury metodologiczne stosowane w SLW są aktualne we współczesnej filozofii.

Wyniki badań prowadzonych w ramach projektu zostały zawarte w pięciu monografiach książkowych, czternastu artykułach oraz jedenastu rozdziałach publikacji zbiorowych. Uzyskane wyniki mają dwojaki wpływ na dyscypliny filozoficzne. Po pierwsze, istotnie poszerzają wiedzę na temat metod uprawiania filozofii w SLW; dzięki przeprowadzonym badaniom potwierdziły się hipotezy o obszernym i twórczym dorobku SLW w tym zakresie. Prowadzone w ostatnich latach intensywne badania, m.in. w ramach zrealizowanego projektu, powodują, że dorobek SLW staje się coraz bardziej obecny w środowisku naukowym świata i nie ma już powodów, aby nadal był ignorowany przez historyków filozofii, a w szczególności historyków tradycji analitycznej, co niestety miało dotąd nierzadko miejsce. Po drugie, i co ważniejsze, przeprowadzone przez nas rekonstrukcje metod aplikowanych w SLW oraz narzędzi stosowanych do uzyskiwania w tekstach filozoficznych przede wszystkim pożądanego stopnia jasności i uzasadnienia, mogą mieć realny wpływ na jakość badań prowadzonych obecnie w filozofii. Stosowanie precyzyjnie „wypreparowanych” przez nas metod analitycznych – w szczególności analizy pojęciowej, parafrazy twierdzeń i aksjomatyzacji teorii – stwarza uzasadnioną nadzieję na powolny, ale trwały postęp w filozofii.

 

Publikacje

 

Monografie

Będkowski M., Brożek, A., Chybińska A., Ivanyk S., Traczykowski D., (red.) (2020), Formal and Informal Methods in Philosophy, Rodopi-Brill, Leiden-Boston.

Będkowski M. (2019a), Parafraza – metoda – analiza, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa.

Brożek A, Będkowski M, Chybińska A., Ivanyk S., Traczykowski D., (2020a), Atyirracjonalizm. Metody filozoficzne w Szkole Lwowsko-Warszawskiej, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa.

Brożek A, Będkowski M, Chybińska A., Ivanyk S., Traczykowski D., (2020b), Anti-Irrationalism. Philosophical Methods in the Lvov-Warsaw School, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa.

Brożek, A. (2020a) Analiza i konstrukcja. O metodach badania pojęć w Szkole Lwowsko-Warszawskiej, Copernicus Center Press, Kraków.

 

Artykuły

Będkowski M., Brożek A, Chybińska A., Ivanyk S., Traczykowski D. (2020c) Analysis – Paraphrase – Axiomatization, w: Będkowski i in. (red.) (2020), s. 56-74.

Będkowski M. (2018) Kilka uwag w sprawie metaforyczności zdań niereistycznych. Na marginesie rozważań Jerzego Pelca i Mariana Przełęckiego, Przegląd Filozoficzny nr 2, s 185-203.

Będkowski M. (2019b) O hermeneutyce analitycznej. Na marginesie rozważań Mariana Przełęckiego, Edukacja Filozoficzna t. 67, s. 34-61

Będkowski M. (2019c) Methodological Status of Paraphrase in Selected Arguments of Tadeusz Kotarbiński and Kazimierz Ajdukiewicz, w: Drabarek A. (i in.) (red.), Interdisciplinary Investigations into the Lvov-Warsaw School, Palgrave, London, s. 216-238.

Bedkowski M.(2020a) From Contents and Objects to Connotations, iw; Będkowski (i in.) (red.), s. 257-277.

Będkowski M.  (2020b) „Nauczyć krytycznego myślenia i jasnej mowy”. Postulaty krytycyzmu i jasności a sprawa tzw. logiki szkolnej, Studia Semiotyczne t. 33, s. 157-166.

Brożek A. (2016), Szkoła Lwowsko-Warszawska wobec idei unifikacji wiedzy naukowej, Filozofia Nauki, t. 24, nr 3, s 5-24.

Brożek A. (2017a), Axiological Intuitionism in the Lvov-Warsaw School, Etyka, t. 50 (2017), s. 49-72.

Brożek A. (2017b) Maria Kokoszyńska: Between the Lvov-Warsaw School and the Vienna Circle, Journal for History of Analytic Philosophy, t. 5, nr 2, s. 18-36.

Brożek A. (2017c), Opis analityczny jako metoda filozoficzna, Filozofia Nauki, t. 26, nr. 2, s. 57-87.

Brożek A. (2017d) Przyczynki do teorii definicji, Filozofia Nauki t. 26, nr 1 s. 119-150.

Brożek, A. (2019a) Große Geschichte. Wizyta Rudolfa Carnapa w Warszawie w 1930 roku, Studia z Filozofii Polskiej t. 13, s. 37-64

Brożek, A. (2019b),  Interpersonal and Intertextual Relations in the Lvov-Warsaw School, w: A. Drabarek (i in.) (red.) Interdisciplinary Investigation into the Lvov-Warsaw School, Palgrave, London, s. 87-116.

Brożek A. (2020b), Carnap and Members of the Lvov-Warsaw School. On the Margin of Carnap’s Warsaw lectures (1930), w: Young Carnap in Context, Springer (w druku).

Brożek, A. (2020c) Franz Brentano and the Lvov-Warsaw School, w: Franz Brentano in Vienna, Springer, Wien (w druku).

Brożek A. (2020d) Interdisciplinarity. An Analysis of the Concept and Some Applications in the Lvov-Warsaw School, w:  Będkowski i in. (red.) (2000), s. 297-314.

Brożek A. (2020e) Łukasiewicz on Analyis of Notions, w: Jadacki (red.), The Concept of Causality in the Lvov-Warsaw School, Rodopi-Bryll, Leiden-Boston (w druku).

Brożek A. (2020f), Pragmatic Motives in the Lvov-Warsaw School, w: Bożek & Jadacki (red.) Kazimierz Twardowski and His Position in the European Philosophy (w redakcji).

Chybińska A. (2018) Metodologiczny postulat reizmu. Zarys analizy, Filozofia Nauki r. 26, nr 4,  s. 89-110.

Chybińska A. (2020), Methodological Reism, w: Będkowski et al. (red.), s. 278-296.

Ivanyk S. (2019) Franz Brentano’s Influence on Ukrainian Philosophy: Methodological Introduction to Research, East/West: Journal of Ukrainian Studies, t. 6, nr 1, s. 125-146.

Traczykowski, D. (2020a), O zdolnościach cechujących badacza na kanwie przemyśleń Tadeusza Kotarbińskiego, Principia, (w druku).

Traczykowski, D. (2020b)  Metodologia Władysława Tatarkiewicza, Principia, (przygotowane do druku).